İslam dünyasında genel kabul gören görüşe göre bazı şirketlerin halka arzından hisse almak caizdir. Bunu belirleyen bir takım kriterler mevcuttur. Bu nedenle halka arz caiz mi sorusunu sorduktan sonra arkasından birkaç önemli soru daha sormak gerekecektir. Bu hususlar ise 3 ana başlıkta toplanabilir:

• Şirketin faaliyet alanı
• Şirketin finansal politikaları
• Katılım endeksi şartlarını taşıyıp taşımadığı

Burada aslında ilk 2 maddenin de 3. maddeye bağlandığı söylenebilir. Çünkü katılım endeksi şartları arasında arza konu şirketin faaliyet alanı ile finansal politikaları da belirleyicidir. Şimdi bu konuda yapılmış olan araştırma ve yorumları değerlendirelim.

İlk olarak Diyanet.tv kanalında konuşan Dr. Fatih Mehmet Aydın’ın konuşmasını ele alalım. Bu konuşmasında Dr. Aydın, şirketin dinen yasak olmayan sektörlerde faaliyet göstermesi halinde hisse senetlerinin alınıp satılmasında bir sakınca olmadığını bildirmiştir.

Bundan daha kapsamlı bir çalışmayı da ele alalım. 2019 yılında Uluslarası İslami Ekonomi, Finans ve Etik Kongresi düzenlendi. Ülkemizden ve diğer İslam ülkelerinden onlarca profesörün söz aldığı konuşmada borsa işlemleri de ele alındı. Bu sempozyumda yapılan konuşmalar ise metne dökülerek yayınlandı. 2019 tarihli sempozyuma metin dokümanının 61-62. sayfalarında şirketlerin katılım endeksi şartlarını taşıması halinde dinen bir sakınca olmadığı görüşüne yer verilmiştir.

Aynı yayında katılım endeksi şartları da şu şekilde sıralanmıştır:

• Faiz sistemine bağlı ticaret, hizmet veya aracılık yürütmek
• Domuz eti vb. helal olmayan gıdaların ticareti
• Tütün ürünleri ticareti
• Silah ticareti
• İçki ve kumar faaliyetleri
• Turizm, eğlence, basın-yayın ve reklam sektöründe yapılan faaliyetler
• Altın, gümüş ve dövizin vadeli ticaretleri

Bu maddelere uyan şirketler katılım endeksinde yer almıyor, şeklinde ifade edilir. Bir başka deyişle katılım endeksinde yer alan şirketlere ait hisselerin dinen uygun olduğuna dair görüş bildirilmiştir. Bu nedenle de halka arz takvimi paylaşılırken katılım endeksi kriteri de mutlaka belirtilir.

Halka Arz Dışında Borsada  Hisse Senedi Alıp Satmak Caiz Mi?

Borsada işlem görmekte olan hisselerin alış satışının da katılım endeksi şartlarına bağlı olduğu görüşü hakimdir. Bununla birlikte görece daha az olan bir kesim ise halka arzları ayrı bir kategoride değerlendirmekteydi. Bunun sebebi ise halka arzlarda kazanma ihtimalinin çok daha yüksek olması olarak gösteriliyordu. Ancak halka arz caiz mi diye düşünürken kâr etme olasılığının sanıldığı kadar yüksek olmadığı görülmüş oldu.

Özellikle 2024 yılının sonları 25 yılının başlarında pek çok halka arz şirketi yatırımcısına zarar ettirdi. Bu sebeple de normal hisse alım satımından farklı düşünmek pek doğru değil gibi görünüyor. Tüm bu söylemleri toparlayacak olursak aşağıdaki gibi kısa bir metne dökebiliriz.

Katılım endeksinde yer alan şirketler için halka arz caiz mi sorusunun yanıtı evettir. Bu endekse giremeyen şirketler ise dinen uygun olmayan işler yaptığından hisselerinin alım satımı uygun görülmüyor. Elbette bunlar alanda çalışan kişilerin görüşü. Diyanet’in bu hususta bir fetvası bulunmuyor. O nedenle hükmü veren Allah diyerek kararı sizlere bırakıyoruz.